Η Ελλάδα δεν χρειάζεται απλώς να «επιστρέψει στα χωριά» — πρέπει να τα κάνει ξανά τόπους ζωής

Γράφει ο Τάσος Παπανικολάου, Πολιτικός Μηχανικός Τ.Ε.

Η Ελλάδα δεν χρειάζεται απλώς να «επιστρέψει στα χωριά» — πρέπει να τα κάνει ξανά τόπους ζωής

Η συζήτηση για την αναγέννηση της ελληνικής υπαίθρου ανοίγει ξανά και ξανά. Ακούγονται προτάσεις για οικονομικά κίνητρα, επιδόματα μετεγκατάστασης και ενίσχυση οικογενειών που θα αποφασίσουν να αφήσουν τα μεγάλα αστικά κέντρα και να εγκατασταθούν στην περιφέρεια. Όμως το βασικό ερώτημα είναι διαφορετικό: γιατί να επιστρέψει σήμερα ένας νέος άνθρωπος ή μια οικογένεια στο χωριό; Η απάντηση δεν μπορεί να είναι απλώς «επειδή θα πάρει ένα επίδομα». Κανείς δεν χτίζει τη ζωή του, μεγαλώνει παιδιά και σχεδιάζει το μέλλον του πάνω σε μια εφάπαξ οικονομική ενίσχυση.

Για να ξαναζωντανέψει πραγματικά η ελληνική ύπαιθρος, χρειάζεται κάτι πολύ βαθύτερο: να γίνει ξανά τόπος ευκαιρίας.

Πρώτα δημιουργούμε ζωή και μετά ζητάμε από τους ανθρώπους να επιστρέψουν

Ο νέος που ζει στην Αθήνα, τη Θεσσαλονίκη ή σε άλλη μεγάλη πόλη δεν θα μετακομίσει επειδή του προσφέρθηκαν μερικές χιλιάδες ευρώ. Θα μετακομίσει όταν γνωρίζει ότι στον νέο τόπο μπορεί να έχει εργασία, αξιοπρεπές εισόδημα, σπίτι, σχολείο για τα παιδιά του, πρόσβαση στην υγεία και σύγχρονες υποδομές.

Άρα η σωστή σειρά είναι απλή: δουλειά – κατοικία – σχολείο – υγεία – υποδομές – οικογένεια. Και όχι το αντίστροφο.

Δεν χρειάζεται επίσης να προσπαθήσουμε να σώσουμε ταυτόχρονα κάθε μικρό οικισμό της χώρας. Χρειάζεται στρατηγική επιλογή περιοχών που μπορούν πραγματικά να εξελιχθούν σε ισχυρούς περιφερειακούς πυρήνες. Χωριά και μικρές πόλεις κοντά σε οδικά δίκτυα, Κέντρα Υγείας, παραγωγικές περιοχές και μεγαλύτερα αστικά κέντρα μπορούν να αποτελέσουν τους πρώτους «πόλους επανεκκίνησης» της ελληνικής υπαίθρου.

Χωριά με δουλειές, όχι χωριά με επιδόματα

Το μεγαλύτερο κίνητρο είναι πάντα το εισόδημα. Η περιφέρεια χρειάζεται νέες επιχειρήσεις και όχι απλώς νέους κατοίκους. Αγροδιατροφικός τομέας, μεταποίηση, logistics, τουρισμός τεσσάρων εποχών, τεχνικά επαγγέλματα, μικρές βιομηχανικές μονάδες αλλά και τηλεργασία μπορούν να δημιουργήσουν ένα διαφορετικό οικονομικό μοντέλο. Το γρήγορο internet μπορεί πλέον να αλλάξει πλήρως αυτή την πραγματικότητα. Ένας μηχανικός, ένας λογιστής, ένας προγραμματιστής, ένας γραφίστας ή ένας σύμβουλος δεν είναι απαραίτητο να βρίσκεται καθημερινά σε ένα γραφείο στο κέντρο της Αθήνας. Μπορεί να εργάζεται από την Αρκαδία, την Ήπειρο, την Ευρυτανία ή την Κορινθία, αρκεί να υπάρχουν οι κατάλληλες ψηφιακές και κοινωνικές υποδομές. Η τηλεργασία μπορεί να γίνει πραγματικό εργαλείο περιφερειακής πολιτικής.

Η μεγάλη ευκαιρία της κατοικίας

Σε πολλά ελληνικά χωριά υπάρχουν εκατοντάδες κλειστά ή εγκαταλελειμμένα σπίτια. Αντί να χτίζουμε παντού από την αρχή, το κράτος θα μπορούσε να δημιουργήσει ένα οργανωμένο πρόγραμμα ανακαίνισης αυτών των κατοικιών και να τις διαθέτει σε νέες οικογένειες με πολύ χαμηλό ενοίκιο, υπό την προϋπόθεση ότι θα εγκατασταθούν μόνιμα στην περιοχή.

Φανταστείτε μια νέα οικογένεια που αντί να πληρώνει 800 ή 1.000 ευρώ ενοίκιο σε μια μεγάλη πόλη, μπορεί να ζει σε ένα ανακαινισμένο σπίτι στην περιφέρεια με ένα μικρό μέρος αυτού του κόστους. Σε συνδυασμό με εργασία, σχολείο και κοινωνικές υπηρεσίες, η εξίσωση αλλάζει δραματικά.

Το σχολείο είναι ίσως σημαντικότερο και από το επίδομα

Ένας γονιός μπορεί να δεχθεί πολλές δυσκολίες για τον εαυτό του. Δύσκολα όμως θα δεχθεί την αίσθηση ότι το παιδί του θα έχει λιγότερες ευκαιρίες. Γι' αυτό η αναγέννηση της υπαίθρου περνάει υποχρεωτικά από την εκπαίδευση. Χρειάζονται σύγχρονα περιφερειακά σχολεία με δωρεάν μεταφορά μαθητών, ξένες γλώσσες, πληροφορική, εργαστήρια, αθλητισμό και πολιτιστικές δραστηριότητες. Το μήνυμα προς έναν νέο γονιό πρέπει να είναι ξεκάθαρο: «Το παιδί σου δεν θα χάσει ευκαιρίες επειδή επέλεξες να ζήσεις στην περιφέρεια.»

Σύγχρονη υγεία χωρίς την ψευδαίσθηση ενός νοσοκομείου σε κάθε χωριό

Δεν είναι δυνατόν να υπάρχει πλήρες νοσοκομείο σε κάθε μικρό οικισμό. Μπορεί όμως να υπάρχει ένα αποτελεσματικό δίκτυο Κέντρων Υγείας, κινητών μονάδων, τηλεϊατρικής και αξιόπιστης διακομιδής. Η τεχνολογία επιτρέπει πλέον πολλές ιατρικές υπηρεσίες να παρέχονται από απόσταση, ενώ η σωστή οργάνωση της πρωτοβάθμιας φροντίδας μπορεί να δώσει πραγματική ασφάλεια στους κατοίκους. Για μια νέα οικογένεια αυτή η ασφάλεια είναι καθοριστική.

Από τον παραδοσιακό αγρότη στον επιχειρηματία της γης

Αν πούμε σε έναν 30χρονο «γύρισε στο χωριό και γίνε αγρότης όπως πριν από πενήντα χρόνια», πιθανότατα δεν θα επιστρέψει ποτέ. Αν όμως του πούμε: παράγεις ελαιόλαδο, το τυποποιείς, δημιουργείς δικό σου brand, το πουλάς απευθείας στο εξωτερικό και συνδέεις το προϊόν σου με αγροτουρισμό και ηλεκτρονικό εμπόριο, τότε μιλάμε για κάτι εντελώς διαφορετικό. Το ίδιο μπορεί να γίνει με το κρασί, τα βότανα, το μέλι, τα φρούτα, τα τυριά και δεκάδες άλλα ελληνικά προϊόντα.

Η ελληνική γεωργία πρέπει να περάσει από τη λογική της πρώτης ύλης στη λογική της προστιθέμενης αξίας. Δεν αρκεί να παράγουμε. Πρέπει να μεταποιούμε, να συσκευάζουμε, να δημιουργούμε ταυτότητα και να εξάγουμε. Το νέο ελληνικό χωριό δεν πρέπει να μοιάζει με το χωριό του 1960 Και εδώ βρίσκεται ίσως η μεγαλύτερη παρανόηση.

Η αναγέννηση της υπαίθρου δεν σημαίνει επιστροφή στο παρελθόν. Σημαίνει δημιουργία ενός νέου ελληνικού χωριού του 2040. Ένα χωριό που διατηρεί την κοινότητα, την παράδοση, τη φύση και την ανθρώπινη επαφή, αλλά ταυτόχρονα διαθέτει γρήγορο internet, σύγχρονη εκπαίδευση, τηλεϊατρική, επιχειρηματικότητα, νέες τεχνολογίες και πρόσβαση στις αγορές.

Η ποιότητα ζωής της υπαίθρου μπορεί τότε να γίνει συγκριτικό πλεονέκτημα απέναντι στις μεγάλες πόλεις. Λιγότερη κίνηση. Περισσότερος χώρος. Φύση. Κοινότητα. Χαμηλότερο κόστος κατοικίας. Καλύτερες συνθήκες για την ανατροφή παιδιών. Αρκεί να υπάρχει οικονομικό μέλλον. Χρειαζόμαστε στόχο, όχι ευχές

Αν πραγματικά θέλουμε να αλλάξουμε την εικόνα, πρέπει να σταματήσουμε να μιλάμε γενικά για «στήριξη της περιφέρειας». Χρειαζόμαστε συγκεκριμένο σχέδιο. Για παράδειγμα: 100 επιλεγμένες περιοχές, 5.000 νέες οικογένειες και ένα πενταετές πρόγραμμα εγκατάστασης, εργασίας και κατοικίας. Γιατί όταν εγκατασταθούν 40 ή 50 νέες οικογένειες σε έναν τόπο, δεν αυξάνεται απλώς ο πληθυσμός. Ανοίγουν καταστήματα. Κρατιέται το σχολείο. Χρειάζονται τεχνίτες. Δημιουργούνται υπηρεσίες. Αυξάνεται η κατανάλωση. Δημιουργούνται νέες δουλειές. Η μία οικογένεια φέρνει την επόμενη. Έτσι δημιουργείται ένας ενάρετος κύκλος.

Το συμπέρασμα Η Ελλάδα δεν χρειάζεται να παρακαλά τους νέους να επιστρέψουν στα χωριά. Πρέπει να τους δώσει έναν πραγματικό λόγο να το κάνουν. Χωριά με δουλειές, όχι χωριά με επιδόματα. Στέγη, σχολείο, υγεία και γρήγορο internet. Κίνητρα σε οικογένειες και επιχειρήσεις για μόνιμη εγκατάσταση. Σύγχρονη γεωργία, μεταποίηση και τηλεργασία για πραγματικό εισόδημα.

Το νέο ελληνικό χωριό δεν πρέπει να μοιάζει με το χωριό του 1960

Και μια νέα αντίληψη: η ελληνική ύπαιθρος δεν πρέπει να γίνει μουσείο του παρελθόντος, αλλά εργαστήριο του μέλλοντος. Γιατί στο τέλος η λύση είναι απλή: Δεν στέλνεις τους ανθρώπους εκεί όπου δεν υπάρχει ζωή. Δημιουργείς πρώτα τις προϋποθέσεις της ζωής — και τότε οι άνθρωποι θα έρθουν. Και εδώ βρίσκεται ίσως η μεγαλύτερη παρανόηση. Η αναγέννηση της υπαίθρου δεν σημαίνει επιστροφή στο παρελθόν. Σημαίνει δημιουργία ενός νέου ελληνικού χωριού του 2040. Ένα χωριό που διατηρεί την κοινότητα, την παράδοση, τη φύση και την ανθρώπινη επαφή, αλλά ταυτόχρονα διαθέτει γρήγορο internet, σύγχρονη εκπαίδευση, τηλεϊατρική, επιχειρηματικότητα, νέες τεχνολογίες και πρόσβαση στις αγορές. Η ποιότητα ζωής της υπαίθρου μπορεί τότε να γίνει συγκριτικό πλεονέκτημα απέναντι στις μεγάλες πόλεις. Λιγότερη κίνηση. Περισσότερος χώρος. Φύση. Κοινότητα. Χαμηλότερο κόστος κατοικίας. Καλύτερες συνθήκες για την ανατροφή παιδιών. Αρκεί να υπάρχει οικονομικό μέλλον.

Χρειαζόμαστε στόχο, όχι ευχές

Αν πραγματικά θέλουμε να αλλάξουμε την εικόνα, πρέπει να σταματήσουμε να μιλάμε γενικά για «στήριξη της περιφέρειας». Χρειαζόμαστε συγκεκριμένο σχέδιο. Για παράδειγμα: 100 επιλεγμένες περιοχές, 5.000 νέες οικογένειες και ένα πενταετές πρόγραμμα εγκατάστασης, εργασίας και κατοικίας. Γιατί όταν εγκατασταθούν 40 ή 50 νέες οικογένειες σε έναν τόπο, δεν αυξάνεται απλώς ο πληθυσμός. Ανοίγουν καταστήματα. Κρατιέται το σχολείο. Χρειάζονται τεχνίτες. Δημιουργούνται υπηρεσίες. Αυξάνεται η κατανάλωση. Δημιουργούνται νέες δουλειές. Η μία οικογένεια φέρνει την επόμενη. Έτσι δημιουργείται ένας ενάρετος κύκλος.

Το συμπέρασμα

Η Ελλάδα δεν χρειάζεται να παρακαλά τους νέους να επιστρέψουν στα χωριά. Πρέπει να τους δώσει έναν πραγματικό λόγο να το κάνουν. Χωριά με δουλειές, όχι χωριά με επιδόματα. Στέγη, σχολείο, υγεία και γρήγορο internet. Κίνητρα σε οικογένειες και επιχειρήσεις για μόνιμη εγκατάσταση. Σύγχρονη γεωργία, μεταποίηση και τηλεργασία για πραγματικό εισόδημα.

Και μια νέα αντίληψη: η ελληνική ύπαιθρος δεν πρέπει να γίνει μουσείο του παρελθόντος, αλλά εργαστήριο του μέλλοντος.

Γιατί στο τέλος η λύση είναι απλή:

Δεν στέλνεις τους ανθρώπους εκεί όπου δεν υπάρχει ζωή.

Δημιουργείς πρώτα τις προϋποθέσεις της ζωής — και τότε οι άνθρωποι θα έρθουν.

--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

IsthmosNews.gr – Καθημερινή ενημέρωση με άποψη και επίκεντρο τον δημότη