Απαγορεύεται η “αυτοκαταστροφή” στον ακτοκαθαρισμό

Άρθρο στο https://www.myota.gr/ : Σοβαρές επισημάνσεις για την προστασία των παραλιών και κατά των πρακτικών μηχανικού «καθαρισμού» στέλνει το Παρατηρητήριο Ποιότητας Περιβάλλοντος Σύρου, με νέα δημόσια παρέμβασή του σχετικά με τις εργασίες που πραγματοποιούνται κάθε καλοκαίρι στις ακτές του νησιού.

Όπως επισημαίνει το Παρατηρητήριο, ύστερα από πολυετείς παρεμβάσεις, καταγγελίες και προσφυγές, ο Δήμος Σύρου – Ερμούπολης φαίνεται πως κατανόησε πλέον ότι το βαθύ όργωμα των παραλιών, η απομάκρυνση φυσικών υλικών και η καταστροφή της φυσικής χλωρίδας και πανίδας, υπό τον τίτλο «ακτοκαθαρισμός», δεν επιτρέπεται από τη νομοθεσία.

Μάλιστα, το Παρατηρητήριο χρησιμοποιεί τον όρο «ακτοκαταστροφή» αντί για «ακτοκαθαρισμό», τονίζοντας ότι οι συγκεκριμένες πρακτικές αλλοιώνουν το φυσικό οικοσύστημα των ακτών και προκαλούν σοβαρές περιβαλλοντικές επιπτώσεις.

Σύμφωνα με την ανακοίνωση, φέτος δεν θα χρειαστούν –όπως συνέβη τα προηγούμενα χρόνια– προσφυγές ή μηνυτήριες αναφορές στην Εισαγγελία προκειμένου να εφαρμοστεί η νομοθεσία και να αποτραπούν παρεμβάσεις με βαρέα μηχανήματα στις παραλίες.

Το Παρατηρητήριο απαντά παράλληλα και σε όσους θεωρούν ότι οι περιβαλλοντικές αντιδράσεις εμποδίζουν τον «καθαρισμό» των ακτών, υπογραμμίζοντας ότι οι απαγορεύσεις δεν αποτελούν αυθαίρετες ερμηνείες αλλά σαφείς προβλέψεις της ελληνικής νομοθεσίας.

Ειδικότερα, γίνεται αναφορά στους νόμους Ν. 3937/2011, Ν. 5092/2024, Ν. 2971/2001 και Ν. 1650/1986, οι οποίοι προστατεύουν την κρίσιμη παράκτια ζώνη, τη φυσική μορφολογία του αιγιαλού, τη χλωρίδα και την πανίδα των ακτών.

Το Παρατηρητήριο επισημαίνει ότι σύμφωνα με τον νόμο 3937/2011 για τη διατήρηση της βιοποικιλότητας, στο Κεφάλαιο Δ’ περί προστασίας των φυσικών οικοσυστημάτων, προβλέπεται ρητά πως:

«Δεν επιτρέπεται η κίνηση μηχανοκίνητων οχημάτων εκτός οδικού δικτύου σε οικολογικά ευαίσθητες εκτάσεις, όπως ενδεικτικά ο αιγιαλός, οι αμμοθίνες και άλλες προστατευόμενες περιοχές».

Με αυτόν τον τρόπο, όπως αναφέρεται, απαγορεύεται ουσιαστικά η χρήση βαρέων μηχανημάτων επάνω στις παραλίες για εργασίες βαθιάς αναμόχλευσης της άμμου ή αποψίλωσης της φυσικής βλάστησης.

Παράλληλα, γίνεται επίκληση και του νέου νόμου 5092/2024 για την αξιοποίηση της δημόσιας περιουσίας στις παραθαλάσσιες περιοχές. Σύμφωνα με το άρθρο 8, ο παραχωρησιούχος έχει την υποχρέωση να διατηρεί καθημερινά καθαρό τον χώρο που του έχει παραχωρηθεί, ενώ στο άρθρο 14 προβλέπεται ότι οι δήμοι οφείλουν να μεριμνούν για τον καθαρισμό των κοινόχρηστων χώρων αρμοδιότητάς τους.

Ωστόσο, για τις οργανωμένες παραλίες που έχουν παραχωρηθεί σε ιδιώτες, η ευθύνη καθαριότητας βαρύνει πρωτίστως τον παραχωρησιούχο. Σε περίπτωση μη συμμόρφωσης, ο δήμος μπορεί να προχωρά στον καθαρισμό και να καταλογίζει το σχετικό κόστος στον ιδιώτη.

Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται επίσης στην υπουργική απόφαση 38609 ΕΞ 2023/2023, η οποία παραμένει σε ισχύ και καθορίζει τις τεχνικές προδιαγραφές για τη χρήση αιγιαλού και παραλίας. Σύμφωνα με το παράρτημα 4 της απόφασης:

«Εφαρμόζονται οι ελάχιστες δυνατές διαμορφώσεις ώστε να διατηρείται η μορφολογία των ακτών και η ακεραιότητα της ακτογραμμής».

Παράλληλα, διευκρινίζεται ότι:

«Δεν επιτρέπονται επιχωματώσεις ή άλλες διαμορφώσεις με χρήση μηχανημάτων πέραν του κοσκινίσματος με στόχο τον καθαρισμό της άμμου».

Το Παρατηρητήριο θεωρεί ότι οι συγκεκριμένες προβλέψεις αποτυπώνουν ξεκάθαρα τη βούληση του νομοθέτη να προστατεύσει τη φυσική μορφή των παραλιών και να περιορίσει τις βαριές παρεμβάσεις που αλλοιώνουν το παράκτιο περιβάλλον.

Όπως σημειώνεται χαρακτηριστικά, η νομοθεσία προβλέπει ακόμη ότι:

• απαγορεύεται η καταστροφή ή απομάκρυνση φυσικών στοιχείων της παραλίας,
• η απλή χρήση παραλίας για ομπρελοκαθίσματα επιτρέπεται μόνο εφόσον δεν αλλοιώνεται η φυσική μορφολογία και τα βιοτικά στοιχεία,
• οποιαδήποτε αυθαίρετη μεταβολή στον αιγιαλό επισύρει ποινικές κυρώσεις, ακόμη και ποινές φυλάκισης,
• η περιβαλλοντική υποβάθμιση που αποσκοπεί σε οικονομικό όφελος μπορεί να επιφέρει ιδιαίτερα αυστηρές χρηματικές ποινές.

Το Παρατηρητήριο ξεκαθαρίζει ακόμη ότι οι συγκεκριμένες διατάξεις δεν αφορούν αποκλειστικά περιοχές NATURA αλλά το σύνολο των παράκτιων οικοσυστημάτων της χώρας, απορρίπτοντας –όπως αναφέρει– «τεχνηέντως καλλιεργούμενες παρερμηνείες».

Παράλληλα, εκφράζει επιφυλάξεις απέναντι στις προσπάθειες ορισμένων δημάρχων να αλλάξει το θεσμικό πλαίσιο ώστε να επιτρέπονται πιο εκτεταμένες παρεμβάσεις στις παραλίες, σημειώνοντας ότι κάτι τέτοιο θα έθετε σε κίνδυνο την ίδια τη βιωσιμότητα των παράκτιων οικοσυστημάτων.

«Είναι απίθανο να αλλάξει ολόκληρο το νομικό πλαίσιο προστασίας των παραλιών προκειμένου να μετατρέπονται κάθε καλοκαίρι σε “αποστειρωμένα σαλονάκια” για τουρίστες», αναφέρει χαρακτηριστικά η ανακοίνωση.

Η συζήτηση γύρω από τη διαχείριση των παραλιών φαίνεται πλέον να αποκτά ευρύτερη διάσταση σε πολλούς νησιωτικούς και παραθαλάσσιους δήμους της χώρας, καθώς η ισορροπία ανάμεσα στην τουριστική αξιοποίηση και την περιβαλλοντική προστασία εξελίσσεται σε ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα της τοπικής αυτοδιοίκησης και της βιώσιμης ανάπτυξης.