Μια ιδιαίτερα σημαντική απόφαση για την ευθύνη των Δήμων απέναντι στην ασφάλεια των πολιτών εξέδωσε το 29ο Τμήμα του Διοικητικού Πρωτοδικείου Αθηνών, επιδικάζοντας αποζημίωση ύψους 15.000 ευρώ σε 47χρονη γυναίκα που τραυματίστηκε σοβαρά όταν σκόνταψε σε κομμένο μεταλλικό στύλο πινακίδας πάνω σε πεζοδρόμιο.
Η απόφαση, δεν περιορίζεται μόνο στην επιδίκαση της αποζημίωσης, αλλά αποκτά ιδιαίτερη σημασία επειδή αναλύει διεξοδικά το νομικό πλαίσιο ευθύνης των Δήμων, την υποχρέωση συντήρησης των κοινόχρηστων χώρων και κυρίως την εφαρμογή του άρθρου 931 του Αστικού Κώδικα, το οποίο προβλέπει αυτοτελή αποζημίωση όταν μια αναπηρία ή παραμόρφωση επηρεάζει το μέλλον του παθόντος.
Πρόκειται για μία απόφαση που υπενθυμίζει ότι η παράλειψη συντήρησης δημοτικών υποδομών μπορεί να δημιουργήσει σοβαρές οικονομικές συνέπειες για έναν Οργανισμό Τοπικής Αυτοδιοίκησης, πέραν φυσικά των κινδύνων που δημιουργεί για την ασφάλεια των πολιτών.
Το περιστατικό
Η υπόθεση αφορά ατύχημα που σημειώθηκε τον Μάρτιο του 2020, όταν η 47χρονη κινούνταν πεζή σε δημοτικό πεζοδρόμιο. Στην επιφάνεια του πεζοδρομίου παρέμενε το κομμένο μεταλλικό υπόλειμμα στύλου οδικής πινακίδας, το οποίο δεν είχε αφαιρεθεί ούτε είχε αποκατασταθεί το σημείο. Η γυναίκα σκόνταψε στον μεταλλικό κορμό, έπεσε και υπέστη σοβαρό τραυματισμό, ο οποίος, σύμφωνα με την κρίση του δικαστηρίου, είχε συνέπειες που υπερβαίνουν την απλή προσωρινή σωματική βλάβη. Η παθούσα προσέφυγε στη Δικαιοσύνη, ζητώντας αποζημίωση από τον Δήμο, υποστηρίζοντας ότι το ατύχημα οφείλεται στην πλημμελή συντήρηση του πεζοδρομίου και στην παράλειψη των δημοτικών υπηρεσιών να απομακρύνουν το επικίνδυνο εμπόδιο.
Η κρίση του Διοικητικού Πρωτοδικείου
Το Διοικητικό Πρωτοδικείο Αθηνών έκανε δεκτή την αγωγή, κρίνοντας ότι το ατύχημα «οφείλεται αποκλειστικά στην παράνομη παράλειψη των οργάνων του εναγόμενου Δήμου». Σύμφωνα με το σκεπτικό της απόφασης, οι αρμόδιες υπηρεσίες:
- δεν επισκεύασαν εγκαίρως το πεζοδρόμιο,
- δεν απομάκρυναν τον κομμένο μεταλλικό στύλο,
- δεν αντικατέστησαν την κατεστραμμένη πινακίδα,
- δεν εξασφάλισαν ασφαλή διέλευση των πεζών.
Το δικαστήριο θεώρησε ότι όλες αυτές οι παραλείψεις συνιστούν παραβίαση των νόμιμων υποχρεώσεων του Δήμου και θεμελιώνουν αστική ευθύνη.
Καμία συνυπαιτιότητα της 47χρονης
Ένας από τους βασικούς ισχυρισμούς που προβάλλονται συχνά από τους Δήμους σε αντίστοιχες υποθέσεις είναι ότι ο ίδιος ο πολίτης δεν ήταν αρκετά προσεκτικός. Στην προκειμένη περίπτωση όμως το δικαστήριο απέρριψε πλήρως αυτόν τον ισχυρισμό. Όπως αναφέρεται χαρακτηριστικά: «Από κανένα στοιχείο της δικογραφίας δεν προκύπτει ότι η ενάγουσα δεν επέδειξε την απαιτούμενη επιμέλεια ή ότι συνετέλεσε, καθ’ οιονδήποτε τρόπο, στην πρόκληση του επίδικου ατυχήματος.»
Με άλλα λόγια, το δικαστήριο έκρινε ότι:
- η γυναίκα περπατούσε φυσιολογικά,
- δεν παραβίασε κανέναν κανόνα προσοχής,
- είχε δικαίωμα να θεωρεί ότι το πεζοδρόμιο είναι ασφαλές.
Η ύπαρξη ενός κομμένου μεταλλικού στύλου που προεξέχει από το έδαφος θεωρήθηκε αντικειμενικά επικίνδυνη κατάσταση, για την οποία αποκλειστική ευθύνη είχε ο Δήμος.
Η άγνοια του Δήμου δεν αποτελεί δικαιολογία
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και η απόρριψη ενός ακόμη επιχειρήματος που προβάλλεται συχνά από τις δημοτικές αρχές. Ο Δήμος υποστήριξε ότι δεν είχε ενημερωθεί για τη συγκεκριμένη φθορά. Το δικαστήριο όμως απάντησε ξεκάθαρα ότι «Η τυχόν μη όχληση του εναγόμενου Δήμου δεν αποτελεί παράγοντα άρσης των κατά νόμο υποχρεώσεών του.» Η διατύπωση αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία για όλους τους ΟΤΑ. Το δικαστήριο ουσιαστικά υπενθυμίζει ότι οι Δήμοι δεν μπορούν να περιμένουν να ενημερωθούν από τους δημότες για κάθε επικίνδυνο σημείο.
Αντίθετα, έχουν:
- αυτεπάγγελτη υποχρέωση επιθεώρησης,
- διαρκή υποχρέωση συντήρησης,
- ευθύνη πρόληψης των ατυχημάτων.
Το νομικό πλαίσιο ευθύνης των Δήμων
Η απόφαση βασίζεται στα άρθρα 105 και 106 του Εισαγωγικού Νόμου του Αστικού Κώδικα (ΕισΝΑΚ).
Οι διατάξεις αυτές αποτελούν τη βασική νομική θεμελίωση της ευθύνης του Δημοσίου και των Οργανισμών Τοπικής Αυτοδιοίκησης.
Σύμφωνα με αυτές:
- το Δημόσιο,
- οι Περιφέρειες,
- οι Δήμοι
υποχρεούνται να αποζημιώνουν όποιον ζημιώνεται από παράνομες πράξεις ή παραλείψεις των οργάνων τους κατά την άσκηση δημόσιας εξουσίας. Η ευθύνη δεν αφορά μόνο εσφαλμένες αποφάσεις. Αφορά και την παράλειψη ενέργειας, όταν η Διοίκηση όφειλε εκ του νόμου να ενεργήσει. Στην υπόθεση αυτή η παράλειψη συνίσταται στο ότι ο Δήμος:
- δεν επιθεώρησε επαρκώς το πεζοδρόμιο,
- δεν εντόπισε την επικίνδυνη κατάσταση,
- δεν απομάκρυνε τον μεταλλικό στύλο,
- δεν προχώρησε στις απαραίτητες επισκευές.
Οι υποχρεώσεις των Δήμων για τα πεζοδρόμια
Η απόφαση επαναλαμβάνει μία πάγια θέση της διοικητικής νομολογίας.
Οι Δήμοι έχουν νόμιμη υποχρέωση να:
- διατηρούν ασφαλή τα πεζοδρόμια,
- ελέγχουν τακτικά την κατάστασή τους,
- επισκευάζουν φθορές,
- αντικαθιστούν κατεστραμμένες πινακίδες,
- συντηρούν την κάθετη οδική σήμανση.
Το Δικαστήριο επισημαίνει χαρακτηριστικά ότι «Οι Δήμοι υποχρεούνται να ελέγχουν την κατάσταση των πεζοδρομίων και να προβαίνουν στην επισκευή και συντήρηση αυτών, ενώ είναι αρμόδιοι και για την εγκατάσταση και συντήρηση της κάθετης σήμανσης των δημοτικών οδών.»
Πρόκειται για υποχρέωση που απορρέει από το σύνολο της νομοθεσίας που διέπει την οργάνωση και λειτουργία της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, μεταξύ άλλων από τον Κώδικα Δήμων και Κοινοτήτων (ν. 3463/2006) και τις διατάξεις περί αρμοδιοτήτων των ΟΤΑ σε θέματα δημοτικών οδών και κοινόχρηστων χώρων.
Η σημασία του άρθρου 931 ΑΚ
Το σημαντικότερο ίσως στοιχείο της απόφασης είναι η εφαρμογή του άρθρου 931 του Αστικού Κώδικα. Η διάταξη αυτή δεν εφαρμόζεται τόσο συχνά όσο τα άρθρα 929 και 932. Ωστόσο, τα τελευταία χρόνια η νομολογία του Αρείου Πάγου και των διοικητικών δικαστηρίων την αξιοποιεί ολοένα και περισσότερο.
Τι προβλέπει
Το άρθρο 931 αναγνωρίζει ότι η αναπηρία ή η παραμόρφωση δεν προκαλεί μόνο πόνο ή έξοδα θεραπείας.
Μπορεί να επηρεάσει:
- την επαγγελματική σταδιοδρομία,
- τη δυνατότητα εύρεσης εργασίας,
- την οικονομική εξέλιξη,
- την κοινωνική ζωή,
- ακόμη και την οικογενειακή ζωή του παθόντος.
Γι’ αυτό προβλέπεται αυτοτελής αποζημίωση.
Η διαφορά των άρθρων 929, 931 και 932
Η απόφαση ουσιαστικά αναδεικνύει τις διαφορετικές μορφές αποζημίωσης που μπορεί να ζητήσει ένας πολίτης.
Άρθρο 929 ΑΚ
Αφορά τις πραγματικές οικονομικές απώλειες:
- νοσήλια,
- φυσικοθεραπείες,
- φάρμακα,
- χειρουργεία,
- απώλεια μισθών,
- απώλεια εισοδήματος.
Άρθρο 932 ΑΚ
Αφορά τη χρηματική ικανοποίηση λόγω:
- ηθικής βλάβης,
- σωματικού πόνου,
- ψυχικής ταλαιπωρίας.
Άρθρο 931 ΑΚ
Αφορά τις μελλοντικές συνέπειες μιας μόνιμης αναπηρίας ή παραμόρφωσης. Δεν αποζημιώνει τον πόνο. Αποζημιώνει τη μείωση των προοπτικών ζωής. Το δικαστήριο επαναλαμβάνει ότι «Δεν απαιτείται βεβαιότητα δυσμενούς επιρροής στο μέλλον του προσώπου, αλλά αρκεί και απλή δυνατότητα κατά τη συνήθη πορεία των πραγμάτων.» Η συγκεκριμένη διατύπωση έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς διευκολύνει την αναγνώριση τέτοιων αξιώσεων χωρίς να απαιτείται απόλυτη απόδειξη για το πώς θα εξελιχθεί η επαγγελματική ή κοινωνική ζωή του παθόντος.
Γιατί επιδικάστηκαν 15.000 ευρώ
Το ποσό των 15.000 ευρώ δεν αφορά το σύνολο των ζημιών της 47χρονης. Αποτελεί την αποζημίωση που επιδικάστηκε ειδικά για τις δυσμενείς επιπτώσεις της αναπηρίας στη μελλοντική της ζωή, σύμφωνα με το άρθρο 931 ΑΚ. Το δικαστήριο αναγνώρισε ότι ο τραυματισμός δημιουργεί αντικειμενικά μειονεκτήματα που ενδέχεται να επηρεάσουν:
- την εργασιακή της πορεία,
- την οικονομική της εξέλιξη,
- την κοινωνική της δραστηριότητα,
- την ποιότητα ζωής της.
Ένα σαφές μήνυμα προς όλους τους Δήμους
Η συγκεκριμένη απόφαση αποτελεί μία ακόμη υπενθύμιση ότι η συντήρηση των δημοτικών υποδομών δεν είναι απλώς τεχνική ή διαχειριστική υποχρέωση, αλλά ζήτημα προστασίας της ανθρώπινης ζωής και της σωματικής ακεραιότητας των πολιτών. Η αδυναμία έγκαιρου εντοπισμού και αποκατάστασης επικίνδυνων φθορών σε πεζοδρόμια, πλατείες, κοινόχρηστους χώρους και οδική σήμανση μπορεί να οδηγήσει όχι μόνο σε σοβαρούς τραυματισμούς, αλλά και σε σημαντικές οικονομικές επιβαρύνσεις για τους Οργανισμούς Τοπικής Αυτοδιοίκησης μέσω δικαστικών αποζημιώσεων. Η νομολογία των διοικητικών δικαστηρίων κινείται πλέον σταθερά προς την κατεύθυνση της αυστηρής εφαρμογής των υποχρεώσεων των Δήμων, υπενθυμίζοντας ότι η πρόληψη, η τακτική επιθεώρηση και η άμεση αποκατάσταση των φθορών αποτελούν αναπόσπαστο μέρος της αποστολής της Τοπικής Αυτοδιοίκησης και βασική προϋπόθεση για την προστασία των πολιτών από ατυχήματα που μπορούν να αποφευχθούν.
———————————————————————————
Καθημερινή Ενημέρωση με Άποψη και Επίκεντρο τον Δημότη
IsthmosNews.gr — Το site που έγινε καθημερινή σου συνήθεια.